Page 156 - Demo

154Arkitektura e krishter%u00eb Pushtimi osman sh%u00ebnoi mbylljen e nj%u00eb periudhe t%u00eb gjat%u00eb arkitektonike me tiparet e veta specifike n%u00eb gjinin%u00eb e nd%u00ebrtimeve t%u00eb kultit t%u00eb krishter%u00eb. Duke filluar nga gjysma e dyt%u00eb e shek. XVI deri n%u00eb fillim t%u00eb shek. XIX nd%u00ebrtohet nj%u00eb num%u00ebr i madh kishash n%u00eb territorin e Shqip%u00ebris%u00eb. N%u00eb baz%u00eb t%u00eb formulimit planimetrik dhe t%u00eb kompozimit v%u00ebllimor, nd%u00ebrtimet pasbizantine mund t%u00eb ndahen n%u00eb tri grupe t%u00eb m%u00ebdha: kishat nj%u00ebnef%u00ebshe, kishat me struktur%u00eb n%u00eb form%u00eb kryqi me kupol%u00eb, bazilikat dhe manastiret. Disa nga shembujt kryesor%u00eb jan%u00eb: kisha e Sh%u00ebn M%u00ebris%u00eb n%u00eb Zervat (1569), kisha e Sh%u00ebn Kollit n%u00eb Shelcan (gjysma e par%u00eb e shek. XVI), kisha Sh%u00ebn e Premtja (1554) dhe kisha e Sh%u00ebn Kollit (1604) n%u00eb rrethin e Elbasanit, si dhe kishat e Voskopoj%u00ebs. Piktura ikonografikeKultura artistike e lidhur me kultin e krishter%u00eb dallohet nga ndikimet e dy qendrave t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme artistike: Kreta, e cila ishte n%u00ebn ndikimin venecian dhe Athosi, i cili kishte fituar nj%u00eb lloj imuniteti nga Porta e Lart%u00eb. Gjat%u00eb k%u00ebtij shekulli, piktori m%u00eb i r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm i zon%u00ebs, q%u00eb sot %u00ebsht%u00eb Shqip%u00ebria Qendrore, %u00ebsht%u00eb Onufri, prift dhe kryeprift nga Neokastra (Elbasani). Sipas historian%u00ebve, lindi m%u00eb 1500 dhe vdiq m%u00eb 1578. Onufri e ka ushtruar veprimtarin%u00eb e tij kryesisht n%u00eb k%u00ebshtjell%u00ebn e Beratit, n%u00eb kish%u00ebn e Sh%u00ebn Todrit, n%u00eb kish%u00ebn e Evangjelizmos, n%u00eb kishat n%u00eb zon%u00ebn e Shpatit (Elbasan), n%u00eb kish%u00ebn e Sh%u00ebn e Premtes n%u00eb Valsh (Elbasan), n%u00eb kish%u00ebn e Sh%u00ebn Kollit n%u00eb Shelcan etj. Shek. XVI i takon edhe artistit tjet%u00ebr ikonograf Nikolla (i biri i Onufrit). N%u00eb krijimtarin%u00eb e tij, ai vazhdoi ikonografin%u00eb e Onufrit, duke l%u00ebn%u00eb mjaft afreske dhe ikona q%u00eb d%u00ebshmojn%u00eb p%u00ebr nj%u00eb cil%u00ebsi t%u00eb lart%u00eb profesionale. Pasues i tyre do t%u00eb ishte Onuf%u00ebr Qiprioti, ndoshta refugjat nga Qiproja, pasi ishulli u pushtua nga turqit n%u00eb 1570. Ky Onuf%u00ebr mendohet se ka studiuar n%u00ebn drejtimin e piktor%u00ebve lokal%u00eb, ashtu si%u00e7 del qart%u00eb nga %u201cGjon Pag%u00ebzori me flatra%u201d, i pikturuar n%u00eb vitin 1599, q%u00eb %u00ebsht%u00eb ndikuar nga arti i Onufrit. Fig. 6. Kisha e Sh%u00ebn M%u00ebris%u00eb n%u00eb Zervat, Gjirokast%u00ebr Fig. 7. Kisha e Sh%u00ebn M%u00ebris%u00eb, ZvernecFig. 8. Kish%u00eb n%u00eb Voskopoj%u00eb, pamje e brendshmeFig. 9. Kish%u00eb n%u00eb Voskopoj%u00eb, pamje e brendshmeFig. 10. Onufri, Lindja e Krishtit, shek. XVIFig. 11. Nikolla, i biri i Onufrit, Sh%u00ebn Dhimitri i Myrovletes, shek. XVIFig. 12. Kostandin Shpataraku, %u201cSh%u00ebn Dhimitri%u201d, shek. XVIII, tempera mbi dru, detaj